คู่มือจีโนแกรม
แผนผังครอบครัว (Genogram) คืออะไร และเขียนอย่างไร
คำตอบโดยย่อ
แผนผังครอบครัวคืออะไร
แผนผังครอบครัวคือภาพที่บอกว่าครอบครัวหนึ่งประกอบด้วยใครบ้าง แต่ละคนเกี่ยวข้องกันอย่างไร และมีอะไรเกิดขึ้นในครอบครัวนั้น ในงานพยาบาลและงานด้านครอบครัวของไทย คำนี้มักใช้หมายถึงจีโนแกรม (genogram) ซึ่งต่างจากแผนผังลำดับวงศ์ตระกูลทั่วไป เพราะจีโนแกรมบันทึกอายุ การเสียชีวิต โรคประจำตัว ผู้ที่อาศัยอยู่บ้านเดียวกัน และความสัมพันธ์ทางอารมณ์ด้วย
จีโนแกรมพัฒนามาจากแนวคิดครอบครัวบำบัดเชิงระบบของ Murray Bowen ในปี 1985 Monica McGoldrick และ Randy Gerson ได้อธิบายสัญลักษณ์ไว้อย่างละเอียดในหนังสือเล่มหนึ่ง ซึ่งฉบับล่าสุด (2020) เขียนร่วมกับ Sueli Petry เมื่อทุกคนใช้สัญลักษณ์ชุดเดียวกัน พยาบาล นักสังคมสงเคราะห์ และนักบำบัดก็อ่านแผนผังที่คนอื่นเขียนได้ทันที
แผนผังครอบครัวใช้ทำอะไร
พยาบาลและการประเมินครอบครัว
แพทย์และเวชศาสตร์ครอบครัว
ครอบครัวบำบัดและการปรึกษา
งานสังคมสงเคราะห์
งานของนักศึกษา
ประวัติครอบครัวของตนเอง
วิธีเขียนแผนผังครอบครัว
- 1
เลือกบุคคลหลัก
เริ่มจากบุคคลหลัก เช่น ผู้ป่วย ผู้รับบริการ หรือตัวคุณเอง วาดไว้ที่แถวล่างสุด และใช้เส้นขอบสองชั้นเพื่อให้เห็นชัดว่าแผนผังนี้เขียนจากมุมมองของใคร - 2
วาดอย่างน้อยสามรุ่น
วาดพ่อแม่ไว้แถวบนของบุคคลหลัก และปู่ย่าตายายไว้แถวบนสุด พี่น้องอยู่แถวเดียวกัน เรียงจากคนโตทางซ้ายไปคนเล็กทางขวา - 3
ใช้สัญลักษณ์มาตรฐาน
สี่เหลี่ยมแทนเพศชาย วงกลมแทนเพศหญิง และใส่เครื่องหมาย X ในรูปของผู้ที่เสียชีวิตแล้ว เขียนชื่อและอายุไว้ใต้สัญลักษณ์แต่ละตัว - 4
ลากเส้นคู่ครองและเส้นลูก
เชื่อมสามีภรรยาด้วยเส้นแนวนอน ใช้เส้นทึบเมื่อสมรส เส้นประเมื่ออยู่ด้วยกันโดยไม่ได้สมรส ขีดเฉียงหนึ่งเส้นเมื่อแยกกันอยู่ และสองเส้นเมื่อหย่า จากเส้นคู่ครองลากเส้นแนวตั้งลงไปหาลูกแต่ละคน - 5
เพิ่มเส้นความสัมพันธ์ทางอารมณ์
ใช้เส้นแบบต่าง ๆ บอกคุณภาพของความสัมพันธ์ เช่น เส้นขนานสองเส้นเมื่อใกล้ชิด เส้นประเมื่อห่างเหิน เส้นประสีแดงสองเส้นเมื่อขัดแย้ง และเส้นซิกแซกเมื่อเป็นปฏิปักษ์ - 6
บันทึกสุขภาพ ผู้ที่อยู่บ้านเดียวกัน และคำอธิบายสัญลักษณ์
เขียนโรคประจำตัวและสาเหตุการเสียชีวิตไว้ใกล้คนนั้น วงคนที่อาศัยอยู่บ้านเดียวกันด้วยเส้นประ แล้วใส่คำอธิบายสัญลักษณ์ไว้ใต้แผนผังเพื่อให้ผู้อื่นอ่านได้
ทำแผนผังครอบครัวด้วย GenogramAI
สัญลักษณ์แผนผังครอบครัว
บุคคล การตั้งครรภ์ และการสูญเสีย
เพศชาย
สี่เหลี่ยม
เพศหญิง
วงกลม
ไม่ทราบเพศหรือเพศอื่น
สี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด
บุคคลหลัก
สัญลักษณ์ที่มีเส้นขอบสองชั้น
เสียชีวิตแล้ว
เครื่องหมาย X ในสัญลักษณ์
การตั้งครรภ์
สามเหลี่ยม
การแท้งเอง
จุดทึบขนาดเล็กที่ปลายเส้นสั้น
ทารกเสียชีวิตในครรภ์
สัญลักษณ์ของเพศนั้นขนาดครึ่งหนึ่ง มีเครื่องหมาย X
คู่ครอง
สมรส
เส้นทึบ
อยู่ด้วยกันโดยไม่ได้สมรส
เส้นประ
หมั้น
เส้นจุด
แยกกันอยู่
ขีดเฉียงหนึ่งเส้น
หย่า
ขีดเฉียงสองเส้น
ลูก
ลูกทางสายเลือด
เส้นทึบ
ลูกบุญธรรม
เส้นประ
เด็กในความอุปการะ
เส้นจุด
เส้นความสัมพันธ์ทางอารมณ์
ใกล้ชิด
เส้นสีน้ำเงินขนานสองเส้น
ความสัมพันธ์อบอุ่น ช่วยเหลือกัน และมีขอบเขตที่เหมาะสม
หลอมรวม (ผูกพันเกินขอบเขต)
เส้นสีแดงสามเส้น
เกี่ยวพันกันมากเกินไปจนขอบเขตระหว่างกันไม่ชัด
ห่างเหิน
เส้นประสีแดง
มีระยะห่างทางอารมณ์ ติดต่อกันน้อย
ขัดแย้ง
เส้นประสีแดงสองเส้น
มีความตึงเครียดและทะเลาะกันบ่อย
เป็นปฏิปักษ์
เส้นซิกแซกสีแดง
เป็นศัตรูกันอย่างเปิดเผย ในสัญลักษณ์แบบดั้งเดิมของ McGoldrick เส้นซิกแซกใช้แทนความขัดแย้ง
ตัดขาด
เส้นที่ถูกขีดตัดสองขีด
ตั้งใจตัดการติดต่อกัน
ตัวอย่างแผนผังครอบครัว
วิธีอ่าน ปิยะนุช (34 ปี) เป็นบุคคลหลัก วงกลมของเธอจึงมีเส้นขอบสองชั้น แถวบนสุดคือตาและยาย ตาสมชายเสียชีวิตด้วยโรคหัวใจวายในปี 1998 จึงมีเครื่องหมาย X ในสี่เหลี่ยม แถวกลางคือแม่ (มาลี) และพ่อ (วิชัย) ซึ่งสมรสกัน (เส้นทึบ) แถวล่างคือปิยะนุชกับธนาพี่ชาย ซึ่งอยู่ทางซ้ายเพราะอายุมากกว่า ทั้งสองเชื่อมกันด้วยเส้นประสีแดงสองเส้น แปลว่ามีความสัมพันธ์แบบขัดแย้ง
สิ่งที่ควรสังเกต ถ้ามาลีมีปัญหาโรคหัวใจด้วย แผนผังจะทำให้เห็นประวัติโรคหัวใจทางฝั่งแม่ และถ้ารุ่นก่อนหน้าก็มีพี่น้องที่ขัดแย้งกัน ก็จะเห็นรูปแบบเดียวกันเกิดซ้ำ นี่คือเหตุผลที่แผนผังครอบครัวมีประโยชน์ในการประเมินครอบครัว
คำถามที่พบบ่อย
แผนผังครอบครัวคืออะไร
แผนผังครอบครัว หรือจีโนแกรม (genogram) คือแผนภาพที่แสดงสมาชิกในครอบครัวอย่างน้อยสามรุ่นด้วยสัญลักษณ์มาตรฐาน นอกจากความเป็นเครือญาติแล้ว ยังบอกคุณภาพของความสัมพันธ์ ประวัติสุขภาพ และเหตุการณ์สำคัญ เช่น การสมรส การหย่า และการเสียชีวิต
แผนผังครอบครัวกับจีโนแกรมต่างกันไหม
ในงานพยาบาลและงานด้านครอบครัวของไทย คำว่าแผนผังครอบครัวมักใช้หมายถึงจีโนแกรม (genogram) นั่นเอง บางครั้งก็ใช้คำว่าผังครอบครัว ส่วนแผนผังลำดับวงศ์ตระกูลหรือแผนภูมิครอบครัวทั่วไปจะแสดงแค่ว่าใครเป็นลูกหลานของใคร โดยไม่มีข้อมูลความสัมพันธ์และสุขภาพ
แผนผังครอบครัวใช้สัญลักษณ์อะไรบ้าง
สี่เหลี่ยมแทนเพศชาย วงกลมแทนเพศหญิง สี่เหลี่ยมข้าวหลามตัดเมื่อไม่ทราบเพศ เครื่องหมาย X ในรูปแทนผู้เสียชีวิต และเส้นขอบสองชั้นแทนบุคคลหลัก เส้นแนวนอนเชื่อมคู่ครอง เส้นแนวตั้งลงไปหาลูก และเส้นแบบต่าง ๆ แสดงความสัมพันธ์ทางอารมณ์
ต้องเขียนแผนผังครอบครัวกี่รุ่น
โดยทั่วไปอย่างน้อยสามรุ่น คือรุ่นปู่ย่าตายาย รุ่นพ่อแม่ และรุ่นของบุคคลหลักกับพี่น้อง สามรุ่นเป็นจำนวนน้อยที่สุดที่เริ่มเห็นรูปแบบที่ส่งต่อกันมาในครอบครัว เช่น โรคทางพันธุกรรมหรือรูปแบบความสัมพันธ์
การเขียนแผนผังครอบครัวในงานพยาบาลต้องมีอะไรบ้าง
ในการประเมินครอบครัว แผนผังครอบครัวมักต้องมีชื่อและอายุของสมาชิก ผู้ที่เสียชีวิตพร้อมปีและสาเหตุ โรคประจำตัวหรือโรคที่ถ่ายทอดในครอบครัว ผู้ป่วยที่ระบุไว้ชัดเจน ผู้ที่อาศัยอยู่บ้านเดียวกัน และคำอธิบายสัญลักษณ์ ควรทำตามรูปแบบที่สถาบันหรืออาจารย์กำหนด เพราะรายละเอียดบางอย่างอาจต่างกัน
อ่านแผนผังครอบครัวอย่างไร
อ่านจากบนลงล่างทีละรุ่น ในแต่ละแถวพี่น้องเรียงจากคนโตทางซ้าย หาบุคคลหลัก (รูปที่มีเส้นขอบสองชั้น) ก่อน จากนั้นดูคู่ครองและลูก แล้วจึงดูเส้นความสัมพันธ์และข้อมูลสุขภาพ โดยสังเกตสิ่งที่เกิดซ้ำ
ทำแผนผังครอบครัวออนไลน์ได้ไหม
ได้ GenogramAI ใช้งานเป็นภาษาไทยได้ คุณพิมพ์เล่าเรื่องครอบครัวด้วยคำของตัวเอง แล้ว AI จะวาดแผนผังครอบครัวด้วยสัญลักษณ์มาตรฐานให้แก้ไขต่อได้ แผนฟรีสร้างได้ 2 แผนผัง มีเครดิต AI 5 ครั้งต่อเดือน และส่งออกเป็น PNG ได้
ทำแผนผังครอบครัวของคุณ
PDF ฟรีสำหรับพิมพ์
ตารางสัญลักษณ์ คำอธิบายสัญลักษณ์ คู่มือ และแม่แบบภาษาไทย ฟรี ไม่ต้องสมัคร